Binnen ACT werken we veel met gedachten, gevoelens, acceptatie, waarden en gedrag. Zelf als context krijgt soms wat minder aandacht. Misschien omdat het wat abstracter klinkt. Toch raakt het aan iets wezenlijks: ben jij wat je denkt en voelt, of ben jij ook degene die kan opmerken wat er in jou gebeurt?
We maken allemaal verhalen over onszelf. Ik ben onzeker. Ik ben nu eenmaal iemand die moeilijk loslaat. Ik ben niet sterk genoeg. Zulke verhalen kunnen zo vertrouwd raken dat we ze niet meer als gedachten ervaren, maar als waarheid over wie we zijn.
Zelf als context nodigt uit tot een kleine verschuiving. Van ‘ik ben onzeker’ naar ‘ik merk dat er onzekerheid is’. Van ‘ik ben verdrietig’ naar ‘ik merk verdriet op’. Het gevoel hoeft daardoor niet weg en de gedachte hoeft niet te veranderen. Er ontstaat alleen iets meer ruimte tussen jou en wat je ervaart.
Je kunt het vergelijken met het weer. Gedachten, emoties en herinneringen veranderen voortdurend: soms is het rustig, soms stormt het. We zijn vaak zo bezig het weer te veranderen dat we vergeten dat er ook een ruimte is waarin dat weer verschijnt. Binnen ACT oefenen we om dat observerende perspectief meer te ervaren: gedachten, gevoelens en lichamelijke gewaarwordingen zijn er, én je kunt ze opmerken.
Dat hoeft helemaal geen aparte oefening te zijn. Midden in een gesprek kun je bijvoorbeeld vragen: ‘Kun je merken dat je hoofd je nu vertelt dat je tekortschiet?’ Of simpelweg: ‘Wat merk je nu op?’ Daarmee verschuift iemand even van midden in de ervaring zitten naar de ervaring kunnen waarnemen.
Juist daar ontstaat keuzevrijheid. Niet: hoe krijg ik deze angst, boosheid of onzekerheid weg? Maar: kan ik merken dat dit er is, zonder dat het volledig bepaalt wat ik vervolgens doe?
Misschien is dat wel waarom zelf als context zo belangrijk is binnen ACT. Het is niet altijd het meest zichtbare onderdeel van een sessie, maar het vormt een stille basis onder veel andere ACT-processen.
Je bent niet alleen het verhaal dat je hoofd over je vertelt. Je bent ook degene die kan merken dat het verhaal verteld wordt.
En vanuit die ruimte kun je opnieuw kiezen.